فروش اقساطی (قسطی)

سه عدد شرایط هر فروش قسطی را می‌سازند. پیش‌پرداخت درصدی از قیمت است که خریدار اول می‌دهد؛ هرچه بیشتر باشد، مبلغی که سود به آن تعلق می‌گیرد کمتر است. مدت، تعداد ماه‌های قسط است و نرخ سود معمولاً ماهانه گفته می‌شود.

سود را دو جور حساب می‌کنند. در روش ساده، که در فروش قسطی فروشگاه‌ها رایج است، نرخ ماهانه ضرب در تعداد ماه روی کل باقی‌مانده‌ی بعد از پیش‌پرداخت حساب می‌شود. در روش نزولی، مثل وام بانکی، سود هر ماه فقط روی بدهی باقی‌مانده‌ی همان ماه است. برای همین با نرخ برابر، سود روش ساده بیشتر می‌شود.

بعضی فروشگاه‌ها برای مدت بلندتر نرخ بالاتری می‌گذارند، مثلاً تا ۱۲ ماه ماهی ۳٪ و بیشتر از آن ماهی ۴٪. در این حالت روشن بنویسید که خود ماه دوازدهم با کدام نرخ حساب می‌شود تا بعداً اختلافی پیش نیاید.

فروشنده‌ای که چند ماه منتظر پولش می‌ماند، معمولاً ضمانتی می‌گیرد تا اگر قسطی نرسید، راه پیگیری داشته باشد.

گرفتن و بررسی ضمانت کار خود فروشگاه است؛ ادمینتو چک، سفته یا ضامن نمی‌گیرد و بررسی نمی‌کند. سه ضمانت رایج این‌هاست:

• چک: معمولاً برای هر قسط یک چک به تاریخ سررسید همان قسط. چک صیادی را صادرکننده در سامانه‌ی صیاد با مشخصات گیرنده ثبت می‌کند و گیرنده باید آن را تأیید کند؛ چکی که ثبت و تأیید نشده باشد، نقد نمی‌شود.
• سفته: برگه‌ی تعهد پرداختی که خریدار مبلغ را روی آن می‌نویسد و امضا می‌کند. هم نسخه‌ی کاغذی دارد و هم الکترونیکی.
• ضامن: کسی که پرداخت قسط‌ها را تضمین می‌کند، مثلاً کارمندی که گواهی کسر از حقوق می‌دهد.

فروش قسطی کالای گران را به دست کسانی می‌رساند که پولش را یک‌جا ندارند، و سود اقساط درآمدی کنار سود خود کالاست. در عوض این ریسک‌ها را هم دارد:

• قسطی که دیر برسد یا نرسد پیگیری می‌خواهد و گاهی کار به برگشت زدن چک یا شکایت می‌کشد.
• بخشی از پول فروش چند ماه دست خریدار می‌ماند و برای خرید دوباره‌ی کالا در دسترس نیست.
• با تورم، پولی که چند ماه بعد می‌رسد ارزش کمتری دارد و نرخ سود باید این را هم جبران کند.
• حساب دستی قسط جای اشتباه دارد؛ یک عدد اشتباه در دایرکت یا به ضرر فروشگاه تمام می‌شود یا به دلخوری مشتری.

فرض کنید در تنظیمات نوشته‌اید پیش‌پرداخت ۲۰٪، مدت از ۳ تا ۱۲ ماه و سود ماهانه‌ی ۳٪. مشتری برای کالایی به قیمت ۳۰ میلیون تومان می‌پرسد «شش‌ماهه چقدر می‌شود؟».

ادمینتو پیش‌پرداخت را ۶ میلیون تومان حساب می‌کند و باقی‌مانده را ۲۴ میلیون. سود شش ماه، ۶ ضرب در ۳٪، یعنی ۱۸٪ همان ۲۴ میلیون است: ۴ میلیون و ۳۲۰ هزار تومان. جمع قسط‌ها ۲۸ میلیون و ۳۲۰ هزار تومان می‌شود و قسط ماهانه حدود ۴ میلیون و ۷۲۰ هزار تومان؛ مشتری روی هم ۳۴ میلیون و ۳۲۰ هزار تومان می‌پردازد.

اگر همان مشتری بپرسد «هشت‌ماهه چطور؟»، سود ۸ ماه ۲۴٪ می‌شود، یعنی ۵ میلیون و ۷۶۰ هزار تومان، و قسط ماهانه حدود ۳ میلیون و ۷۲۰ هزار تومان. اگر هجده‌ماهه بخواهد، به او گفته می‌شود قسط از ۳ تا ۱۲ ماه ممکن است.